Dịch Ebola bùng phát tại Congo: Giải mã độ nguy hiểm của biến thể lạ Bundibugyo

Đợt bùng phát dịch Ebola mới nhất tại Cộng hòa Dân chủ Congo (DRC) đang gióng lên hồi chuông cảnh báo toàn cầu với số ca mắc tăng vọt. Khác với những đợt càn quét trước đây, thủ phạm lần này là biến chủng Bundibugyo – một thách thức cực lớn đối với hệ thống y tế thế giới do chưa có vắc-xin hay phác đồ điều trị đặc hiệu.

### Bức tranh đáng lo ngại về đợt bùng phát dịch Ebola tại Congo

Theo báo cáo y tế mới nhất, số ca nhiễm Ebola được xác nhận tại Congo đã tăng nhanh chóng lên con số 837 trường hợp, trong đó có ít nhất 196 ca tử vong và hơn 370 người đang phải cách ly điều trị nghiêm ngặt. Tâm dịch được xác định nằm tại tỉnh Ituri, sau đó lan rộng sang các khu vực lân cận như Bắc Kivu và Nam Kivu.

Tuy nhiên, các chuyên gia dịch tễ học cảnh báo con số thực tế có thể cao hơn rất nhiều. Lý do là bởi dịch bệnh đã âm thầm lây lan nhiều tuần trước khi được phát hiện chính thức, cộng với việc tỷ lệ truy vết tiếp xúc tại các vùng dịch đã sụt giảm nghiêm trọng xuống còn hơn 64% do tình hình bất ổn tại địa phương.

### Điểm khác biệt chí mạng: Biến chủng Bundibugyo

Phần lớn các đợt dịch Ebola trước đây (bao gồm cả đại dịch kinh hoàng giai đoạn 2014–2016 ở Tây Phi) đều do chủng Zaire gây ra. Đối với chủng Zaire, y học hiện đại đã có vắc-xin Ervebo bảo vệ hiệu quả. Thế nhưng, đợt bùng phát lần này lại do chủng Bundibugyo dẫn dắt.

Tiến sĩ Monica Gandhi, chuyên gia bệnh truyền nhiễm tại Đại học California, San Francisco (UCSF), cho biết việc thiếu hụt công cụ chẩn đoán và vắc-xin đặc trị chính là rào cản lớn nhất hiện nay. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến cáo không nên sử dụng vắc-xin Ervebo cho chủng Bundibugyo ngoài các nghiên cứu lâm sàng được kiểm soát chặt chẽ.

### 3 nguyên nhân khiến dịch lây lan nhanh chóng

Giải mã tốc độ lây lan đáng ngại của đợt dịch này, Tiến sĩ Monica Gandhi chỉ ra 3 yếu tố cốt lõi:

1. **Phát hiện muộn do sai lệch chẩn đoán:** Ban đầu, các cơ quan y tế địa phương không nhận diện được chủng Bundibugyo vì họ sử dụng bộ kit xét nghiệm dành cho chủng Zaire thông thường. Khi WHO ban bố tình trạng khẩn cấp y tế toàn cầu thì virus đã kịp phát tán rộng.
2. **Khu vực chiến sự bất ổn:** Việc truy vết và cách ly người nhiễm gặp vô vàn khó khăn khi dịch bùng phát ngay tại vùng xung đột vũ trang. Người dân liên tục phải di tản để tránh các cuộc tấn công, khiến công tác kiểm soát y tế gần như bị vô hiệu hóa.
3. **Thiếu hụt nguồn lực quốc tế:** Sự rút lui và cắt giảm tài trợ từ các tổ chức quốc tế lớn đã giáng một đòn mạnh vào nỗ lực dập dịch tại thực địa.

### Cuộc đua phát triển vắc-xin mới

Trước mối đe dọa từ chủng Bundibugyo, các nhà khoa học đang khẩn trương nghiên cứu giải pháp phòng ngừa. Sáng kiến Vắc-xin AIDS Quốc tế (IAVI) đang phát triển ứng viên vắc-xin rVSV Bundibugyo, tuy nhiên phải mất từ 7 đến 9 tháng nữa mới có thể bước vào giai đoạn thử nghiệm lâm sàng. Bên cạnh đó, các công nghệ tiên tiến như vắc-xin mRNA cũng đang được đưa vào thử nghiệm nhưng vẫn cần thêm nhiều thời gian để hoàn thiện.

### Liệu dịch Ebola lần này có nguy cơ bùng phát thành đại dịch toàn cầu?

Mặc dù diễn biến tại Congo rất phức tạp, các chuyên gia y tế nhận định nguy cơ dịch bệnh này lan rộng ra toàn thế giới là cực kỳ thấp.

Khác với Covid-19, virus Ebola không lây truyền qua đường hô hấp (giọt bắn lơ lửng trong không khí) và không lây lan từ những người không có triệu chứng. Virus chỉ lây truyền qua tiếp xúc trực tiếp với dịch cơ thể của người đang phát bệnh hoặc đã tử vong. Do đó, chỉ cần thực hiện nghiêm ngặt các biện pháp cách ly, truy vết và bảo hộ y tế, thế giới hoàn toàn có thể cô lập và kiểm soát được đợt bùng phát này.